Browsing Category

historia biżuterii

historia biżuterii

Biżuteria minojska i mykeńska

Na Krecie w epoce brązu rozwijała się

sztuka kreteńska (minojska)  2600 r. p.n.e. -1100r. p.n.e.

oraz mykeńska 1450p.n.e.- 1100 p.n.e.

Początki kultury minojskiej przypadają na 2600 r. p.n.e. a między 2000 r.p.n.e. a 1700r.p.n.e. zaczęły powstawać pierwsze pałace np. w Knossos i Fajstos co świadczy, że już w tym momencie kultura a wraz z nią i sztuka były mocno rozwinięte.

Sztuka kreteńska nazwana minojską przez archeologa Arthura Evansa pozostawiła po sobie wiele zabytków „ruchomych” w tym biżuterię. Jak w większości przypadków tak i tym razem została ona odnaleziona w grobowcach. Na terenie Krety odkryto groby z 2400 r p.n.e. zawierające złote diademy, bransolety i naszyjniki z łańcuchów. W tych wyrobach widoczne są wpływy azjatyckie co może wynikać z faktu, że w okresie neolitu na Kretę przywędrowały ludy z obszaru Azji Mniejszej(Anatolia) wraz ze swoją kulturą i sztuką . Około 2000 roku p.n.e. pojawiły się wyroby ze złota wykonane w bardziej zaawansowanych technikach typu granulat, filigran i repusowanie. Dwie pierwsze techniki opisałam w artykule dotyczącym biżuterii fenickiej (szuk. Sztuka przenośna-Historia biżuterii świata -art. Biżuteria fenicka) natomiast repusowanie to zdobienie wyrobów z blachy poprzez wybijanie na zimno wgłębień, dających po drugiej stronie wypukły wzór. Techniki te są typowe dla terenów Zachodniej Azji, z którą Kretę łączyły stosunki handlowe. Najbardziej reprezentatywna biżuteria minojska pochodzi ze „Skarbu Eginy”odkrytego w 1892 roku n.e., która składał się z zawieszek, dużych kolczyków i kolii wykonanych z cienkiej, złotej blachy, złotego drutu, a także ze złota łączonego z kamieniami półszlachetnymi: karneolem, ametystem, lapis lazuli. W biżuterii minojskiej najczęściej stosowanym motywem są zwierzęta i owady o charakterze symbolicznym np. pszczoły symbolizowały posłanki bogini. W kulturze minojskiej można też znaleźć wzornictwo znane z terenu Egiptu np.  w zawieszce ”Pan nad zwierzętami” postać  jest w stroju kreteńskim ale otaczają ją egipskie kwiaty lotosu.

Pan nad zwierzętami

„Pan nad zwierzętami”

dwie pszczoły

Pszczoły-symbol posłanek bogini

kolczyk, Egina

Kolczyk z wyspy Eginy

naszyjnik

pektorał z Eginy, przykład repuspwania

 

Biżuteria mykeńska

W 1450 r.p.n.e. prawdopodobnie doszło do wybuchu wulkanu, który zburzył minojską, pałacową architekturę doprowadzając do dużego osłabienia Krety. Sytuację tę wykorzystali Achajowie z Myken podbijając wyspę i osiedlając się na jej terenie. Spowodowało to, że z czasem kultura minojska ulega wpływom kultury mykeńskiej jednak nie doprowadziło do dużych zmian w wytwórstwie biżuterii. Da się bowiem zauważyć duże doświadczenie w technikach, porównywalne z tym jakie posiadali rzemieślnicy minojscy. Można wnioskować, że przekazywali oni swoją wiedzę mykeńskim uczniom. Achajowie inaczej Mykeńczycy wytwarzali biżuterię bogatszą w złoto ale mniej śmiałą w tematyce przedstawień, używali jednak tych samych technik złotniczych stosując je w naszyjnikach, diademach, pierścieniach i kolczykach. Dobre przykłady takich artefaktów możemy podziwiać ze „ Skarbca Atreusza”, odnalezionego przez Heinricha Schliemanna w 1876 r. w Mykenach. W kopułowym grobowcu,omyłkowo nazwanym przez odkrywcę „Grobem Agamemnona” znajdowała się biżuteria ze złotej blachy i złotego drutu.

skarbiec Atreusza, diadem

repusowany diadem ze skarbca Atreusza

naszyjnik z orłami, skarbiec Atreusza, grób Agamemnona

Naszyjnik z orłami również ze Skarbca Atreusza

przykład biżuterii mykeńskiej

inne przykłady mykeńskiej biżuterii.

 

Biżuteria historia biżuterii

Wystawa „Sztuka Bałtów”

Polecam Wam wystawę „Sztuka Bałtów” w Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Ekspozycja zawiera ozdobne zabytki oraz inspirowaną nimi biżuterię współczesną, zaprojektowaną przez studentów ASP w Wilnie. Spuściznę po kulturze plemion Bałtów odziedziczyli Litwini i Łotysze stąd więc pomysł aby młodzi, litewscy artyści  stworzyli biżuterię inspirowaną  wyrobami swoich przodków. Efekt okazał się interesujący szczególnie gdy zestawiono „stare” z „nowym”. Poza tym industrialna aranżacja wraz z  punktowymi światłami wyłaniającymi z czerni tła poszczególne eksponaty dodają wystawie oryginalnego charakteru. Jedyne co może budzić zastrzeżenia w prezentacji to nieprecyzyjny opis zabytków dlatego polecam, przed wejściem na wystawę, zaopatrzenie się w przewodnik zawierający dokładne opisy wraz ze zdjęciami i krótki wstęp historyczny.

Przykłady zabytków archeologicznych

sztukabaltow

biżuteria Bałtów

oraz biżuteria inspirowana

ASP Wilno

biżuteria litewska

 

historia biżuterii

Historia biżuterii egipskiej

Pierwsze egzemplarze biżuterii egipskiej pochodzą z 3100r. p.n.e. W tym momencie rozpoczął się okres panowania pierwszej dynastii z Thynis po zjednoczeniu dwóch państw egipskich – Górnego i Dolnego Egiptu przez Narmera.

W delcie Nilu głównym kruszćcem wykorzystywanym w produkcji biżuterii było złoto. Wynikało to ze sprzyjających warunków jego wydobycia czyli z płytko leżących złóż w piasku rzecznym.

Początkowo złote wyroby miały proste formy, wykuwane na zimno co wynikało z braku metod obróbki. Wytapianie i bardziej precyzyjna obróbka rozwinęły się dopiero w IV w. p.n.e. kiedy to opracowano sposoby na uzyskanie wysokich temperatur w piecach dochodzących do 1400 °C. Egipcjanie z czasem  na tyle rozwinęli techniki złotnicze, że mogli przekazywać tę wiedzę całemu światu starożytnemu. Gdy złoto stało się miernikiem wartości i środkiem płatniczym jego obróbka była ściśle nadzorowana a rzemieślników obowiązywały konkretne przepisy.Spowodowało to,że nie wszyscy mogli pracować ze złotem. W późniejszym okresie nauczono się jednak wytapiać miedź z malachitu a także srebro, cynę, ołów i żelazo.

Do wyrobu biżuterii wykorzystywano również szlachetne kamienie: karnelian, jasper, lapis lazuli, malachit i turkus oraz barwione szkło, które miało imitować wspomniane kamienie. Używano także techniki inkrustacji (błędnie kiedyś twierdzono, że jest to technika emalii komórkowej).

Inkrustacja polega na wykładaniu powierzchni odpowiednio wyciętymi płytkami z różnych materiałów np. kamieni szlachetnych, tworząc konkretne wzory.

Biżuterię nosiły zarówno kobiety jak i mężczyźni gdyż miała ona nie tylko charakter ozdobny ale i symboliczny. W dużym stopniu była to symbolika religijna, wiązała się z honorem, władzą i potęgą religijną faraona. Chroniła Egipcjan zarówno za życia jak i po śmierci dlatego wiele archeologicznych eksponatów ozdobnych zostało odnalezionych w grobowcach.

Symbole zawarte były we wzorach i kolorach np.

Ägypten-Götter - Chepre mit Kugel

1.Chepri, skarabeusz- symbol zmartwychwstania

2.Ankh-symbol płodności
Uraeus

3.Ureusz- symbol potęgi

oko

4. Oko Horusa ( Wadżet) – symbol odradzania

Kolorystyka: czerń- kolor ziemi dającej życie, zieleń -barwą papirusu, wiecznej młodości, czerwonawy kolor- barwa pustyni i symbol bezpłodnego Seta, biel –świt, uwolnienie od mocy demonów, intensywna żółć, kolor złota -niezniszczalne ciało bogów i symbol wieczności, żywa czerwień – kolor krwi i życia, barwa niebieska -nowe życie.

 

Wyroby biżuteryjne składały się z ozdób typu bransoletki,pirścienie, naszyjniki,zapinki czy kolczyki oraz z typowych dla tamtego okresu pektorałów, koron, diademów i ozdób włosów.

Biżuteria egipska jest jedną z najlepiej udokumentowanej z czasów starożytnych jednak jej zachowana liczba mogłaby być bardziej imponująca gdyby nie została złupiona przez grabieżców już w XVIIIw.n.e.

Grobowiec królewski Tutanchamona jest jednym z nielicznych, które nie zostały ograbione. Odkyto go w 1922 roku w Tebach. Archeolog Howard Carter odkrył grób składający sie z czterech komór a w ich przedsionku odkryto międzyinnymi biżuterię.

skarabeusz

Pektorał ze skarabeuszem i wizerunkiem księżniczki Wadżet.

 

 

horus

Naszyjnik z okiem Horusa, na którym jest widoczna technika inkrustacji.

 

 

re

Pektorał z sokołem -symbolem Re.

 

 

diadem

Diadem z ozdobą wężową

Dodatkowo chciałabym pokazać pierścienie z grobu w Mereret.

pierścienie

 

 

historia biżuterii

Biżuteria fenicka

W starożytności Fenicjanie zamieszkiwali teren wybrzeża Morza Śródziemnego od gór Libanu po góry Karmel. Obecnie jest to teren Libanu i części Syrii. Początki Fenicjii przypadają na III tys. p.n.e. i od tego momentu kraina ta była głównym ośrodkiem transportu bowiem fenickie miasta leżały na na skrzyżowaniach szlaków morskich i lądowych. W XIIw. p.n.e. Fenicja zaczęła tracić na znaczeniu w momencie gdy zaatakowały ją ludy morza i zdobywały miasta portowe. W XIw.p.n.e. i przez kolejne trzy stulecia Fenicja odbudowała swoją potęgę ale od VIII w.p.n.e. kolejno dostawała się pod panowanie innych cywilizacji.

Fenicjanie jako cywilizacja zajmująca sie transportem i handlem w basenie Morza Śródziemnego miała kontakty z cywlizacjami zamieszkującymi wybrzeże. To pozwoliło im zdobywać wzory dla swojej sztuki w tym sztuki biżuteryjnej. W ich wyrobach widać duże wpływy sztuki egipskiej,etruskiej i egejskiej. Handel z państwami azjatyckimi również dawał im możiwość poznania wzorów np. z Mezopotamii. Fenicjanie byli wyjątkowo skoncentrowani na handlu dlatego opracowali bardzo dobrze rzemiosła pozwalające na produkcję „eksportową”. Masowa produkcja spowodowała, że wyroby fenickie nie wyróżniają się oryginalnym wzornictwem a jedynie są powieleniem dobrze sprzedajacych się wzorów obcych. Warto jednak wspomnieć o rzemiośle biżuteryjnym Fenicjan dlatego,że często wyroby egipskie czy egejskie w rzecywistości pochodziły z warsztatów fenickich.

Fenicjanie wyspecjalizowali się w produkcji biżuterii techniką filigranową i granulowaną.

Filigran to technika polegająca na skręcaniu drobnych drucików, lutowaniu ich i rozklepywaniu. W efekcie uzyskuje się ażurowe wzory o charakterystycznych ząbkowanych krawędziach. Fenicjanie ażur łączyli z kamieniami lub z inną techniką zwaną granulowaniem. Granulowanie polegało na przyklejaniu do płaskiej powierzchni maleńkich, złotych kuleczek(granulatu) tworząc wymyślne,dwuwymiarowe wzory.

 

historia biżuterii

Mezopotamia

Bliski Wschód był kolebką wielu cywilizacji starożytnych jednak w kolejnych artykułach, w kontekście biżuterii będę chciała wymienić jedynie cywilizacje Mezopotamii sumeryjską i asyryjską, Fenicji oraz Egiptu.

Mezopotamia

Kultura sumeryjska rozwijała się na trenie Mezopotamii od 4 tys. lat p.n.e. aż do 2 tys. lat p.n.e. kiedy to Mezopotamię północną zajęli Asyryjczycy a południową Babilończycy. Sumerowie założyli wiele miast-państw, ale chciałabym skupić Waszą uwagę na mieście Ur znanym chociażby ze Starego Testamentu jako miejsce pochodzenia Abrahama. Właśnie tam na początku XXw archeolog Sir Charles Leonard Woolley odkrył grobowce, w łącznej liczbie 1800 i wydzielił z nich16 nietypowych grobów uznając je królewskimi. Wśród licznych grobów poza złożonymi ciałami dostojników znajdował się ogromny zbiór darów w postaci broni, narzędzi, figur, sztandarów oraz ozdób i interesującej nas biżuterii.

Jeśli chcesz zapoznać się bliżej z topografią grobów to zapraszam na poniższą stronę:

http://www.mesopotamia.co.uk/tombs/index.html

Z pośród grobowców z Ur najbardziej reprezentatywna biżuteria pochodzi z grobu księżniczki Pu-Abi.

 

1. Biżuteryjne nakrycie głowy księżniczki składające się z

-wieńca z liśćmi topoli(które symbolizują płodność) ,jego długość 40 cm, wykonany ze złota, lapis lazuli i karneoli.

-pasa z lapis lazuli z umocowanymi kółkami.

– kolczyki okrągłe, złote, które można porównać do współczesnych kolczyków „kółek”.

2. Na sąsiednim zdjęciu widać jak potencjalnie mogła wyglądać sumeryjska księżniczka w biżuterii tamtych czasów.

3. Poza nakryciem głowy widać również naszyjniki z lapis- lazuli i karneoli.

4. Wzór wieńca będącego składową ozdoby głowy.

Kultura asyryjska rozwijała się na terenie północnej Mezopotamii od II tys.lat p.n.e. do 612r. p.n.e. kiedy to Babilończycy zajęli stolicę Asyrii Niniwę. Z tego okresu również możemy podziwiać biżuterię odnalezioną w grobowcu. Wykopaliska na terenie grobowca prowadzono już w XIX w jednak odkrycia tzw.”Złota Nimrud” dokonano dopiero w 1989r. W jednym z grobów odnaleziono „bagatela”450 sztuk złotej i srebrnej biżuterii o łącznej wadze 22,5 kg. W odnalezionym skarbie znajdowały się złote korony i diademy, 14 amuletów,79 par kolczyków, 30 pierścionków i 90 naszyjników.

5. Złote ozdoby z grobu w Nimrud: pas,korona,naszyjnik i inkrustowana bransoleta.

Podsumowując, biżuteria mezopotamska wykonywana była z brązu, złota, srebra oraz ze stopu zwanego elektron( stop złota i srebra) Do inkrustacji używano kamieni lapis lazuli,karneoli i agatów, chalcedonu, jaspisu i onyksu oraz twardego drewna i kości słoniowej. Charakterystyczne motywy wykorzystywane w biżuterii to liście, gałęzie, kostki, stożki, spirale. Z tych elementów tworzono, nakrycia głowy, naszyjniki, pierścienie np. z pieczęcią, kolczyki i amulety. Wszystkie te ozdoby były noszone zarówno przez kobiety jak i mężczyzn. Wyroby mezopotamskie wręcz zachwycają swoim kunsztem i precyzja wykonania.

 

historia biżuterii

Biżuteria punicka (kartagińska)

Celem tego artykułu jest przedstawienie biżuterii punickiej pochodzącej z obszaru starożytnego miasta-państwa Kartaginy. Miasto zostało założone w IXw. p.n.e. przez Fenicjan (punicus- nazwa łacińska) na terenie obecnej Tunezji. W okresie VII i VI w. p.n.e., jak już wspomniałam w poprzednim artykule, rdzenna Fenicja została podbita przez Asyryjczyków. Wtedy to właśnie Kartagińczycy zaczęli tworzyć odrębne państwo kolonizując Ibizę,Sardynię i Sycylię. Kraj ten stał się potęgą handlową w basenie Morza Śródziemnego a jego największy rozkwit przypada na III w.p.n.e. Potęga nie trwała jednak długo bowiem Rzymianie, których imperium rosło w siłę, postanowili pozbyć się konkurenta handlowego. Konflikt doprowadził do trzech wojen punickich a w ich konsekwencji do upadku Kartaginy w 146r.p.n.e.

Styl ubierania Kartagińczyków był bardzo konserwatywny i nawiązywał do kultury rdzennych Fenicjan Azji. Wedle tradycji gołe ciało ludzkie było traktowane pogardliwie dlatego starano się je skrzętnie ukrywać pod grubymi i obszernymi warstwami materiału. Wedle tej zasady również biżuteria używana była w nadmiarze.

Najczęściej spotykanym wzorem biżuteryjnym były pierścienie noszone w nosie. Nosili je zarówno mężczyźni jak i kobiety. Potwierdzają to terakotowe maski męskie i żeńskie wyposażone w ten właśnie specyficzny element. Bardzo popularne były również kolczyki noszone przez mężczyzn,  często tylko w jednym uchu, miały prostą formę kółka ze złota zaopatrzonego w wisior. Dodatek ten miał różne formy zdarzało się, że był to symbol ANKH znany z Egiptu jako znak życia, bywała również mała skrzyneczka wypełniona kulkami oraz forma jaja lub rozety.

 

kolczyk_nosowy

Znane są również diademy noszone przez kobiety niekoniecznie z wyższych sfer bowiem odnajdywane były w grobach zwykłych ludzi. W popiersiu damy z Elche widać jednak wyjątkowy, złoty kask ozdobiony wstęgami zakręconymi w krążki i ozdobionymi kaboszonami(szlachetne kamienie) ta bogata ozdoba głowy świadczy, że była to bogini bo zwykła śmiertelniczka nie mogłaby utrzymać na głowie tak ciężkiej dekoracji.

Elche

rysunek

Francisco Vives stworzył rysunek, który przybliża nam pierwotny wygląd diademu i biżuterii.

Poniżej umieściłam zdjęcie Damy z Echne, które moim zdaniem wygląda zjawiskowo jak z filmu S-F.

damaelche

Na złotą biżuterię mogli sobie pozwolić zamożniejsi Kartagińczycy natomiast dla biedniejszych obywateli powstawały wyroby ze szkła, kości, muszli i fajansu. Zazwyczaj były to nawlekane amulety przedstawiające symbole zapożyczone z egipskiej religii i magii:oko Horusa, ołtarz bogów, papirus itp.

neckles

punicka główka

Przykład, typowej, kartagińskiej głowy ze szkła. Stanowiły one czasem element naszyjników.

muzeum Carthage

Kilka eksponatów z muzeum w Kartaginie.

Nieodzownym elementem męskiej i żeńskiej biżuterii były bransolety w postaci kółek lub spirali. Kobiety nosiły takie obręcze również na nogach w obrębie kostek.

Handel biżuterią był wręcz kartagińską tradycją kontynuowaną od czasów fenickich. Tak samo jak Fenicjanie kopiowali wzory obcych kultur i sprzedawali je w basenie morza Śródziemnego.

 

historia biżuterii

Sztuka ruchoma

Sztuka ruchoma, właśnie tak chciałabym nazwać grupę biżuterii, która nie służy ozdobie człowieka. Owszem brzmi to dziwnie „biżuteria nie służąca ozdobie człowieka” dlatego postaram się Was przekonać, że jest to możliwe. Wcześniej jednak chciałabym abyście przeczytali poniższą definicję.

 

Sztuka ruchoma jest to termin archeologiczny określający małe,”artystyczne”, przedmioty z okresu paleolitu górnego( 40 000-14 000 lat p.n.e.). Prehistoryczny człowiek wykonywał je z materiałów, które najczęściej spotykał w swoim otoczeniu czyli z muszli, kości, zębów i skamielin.  Te wyroby, najczęściej symbole kultu, miały na tyle małe rozmiary,  że paleolityczny przodek bez problemu mógł je przenosić podczas swoich wędrówek. Najczęściej były to figurki, rzeźby i nieskomplikowane ozdoby, wytwarzane techniką prostego grawerowania.

Najstarszym przykładem sztuki ruchomej jest figurka „Wenus” ze Wzgórz Golan, z wykopalisk w Berekhat Ram(Izrael)  datowana na 230 000 lat p.n.e. czyli pochodzi nawet z  jeszcze wcześniejszego okresu (środkowego paleolitu).

Venus_z_Berekhat

Kolejne przykłady również przedstawiają „Wenus” i pochodzą już z okresu paleolitu górnego.

Figurka „Kobiety  z dwiema głowami” znaleziona podczas wykopalisk w Jaskini Grimaldi (Francja),

pochodzi z przed 25 000 lat p.n.e.

Najbardziej znanym przykładem „Wenus” jest ta z Willenorfu (Austria), datowana na około 30 000 lat p.n.e.

 

willendorf

 

Jeśli już wiecie co oznacza ten termin, to chciałabym przedstawić Wam przykłady współczesnej sztuki ruchomej czyli wyrobów biżuteryjnych, które mają swoją symbolikę i charakteryzują się małym rozmiarem przez co można je przenosić z miejsca na miejsce.

Tych wyrobów nie prezentuje się na człowieku a mimo to są nieodłącznym elementem biżuteryjnej kolekcji. Wykonywane są z tych samych materiałów co biżuteria użytkowa i tą samą techniką, mają podobny wzór oraz symboliczny przekaz a przede wszystkim tego samego autora.

 

A oto pierwszy przykład sztuki ruchomej:

 

Katja Prins

Z wystawy „Nexus”

www.katjaprins.com/engels.html

Jedna technika, jeden materiał.

Autorkę zafascynowała biologia syntetyczna i manipulacje genetyczne a w efekcie mamy

kilka okazów z kolekcji.

Na pierwszym zdjęciu naszyjnik a pozostałe dwa to czysta forma sztuki ruchomej czyli okazy biżuteryjne ale nie użytkowe.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chciałabym zaproponować odwiedzenie strony Katji Prins bo znajduje się na niej wiele wyrobów, które wymagały dużej wyobraźni.

 

 

historia biżuterii

Nassarius

Nassarius

 

 

Najstarszą biżuterią jaką znamy to ślimacze muszle, które prehistoryczny człowiek około 100 tys. lat temu przedziurawił, pomalował ochrą a następnie przewleczone nosił jako naszyjnik. Muszle były własnością  ślimaków z gatunku Nassarius Gibbosulus , które człowiek potraktował jako tworzywo do wyrobu biżuterii.  Najstarsze tego typu ozdoby  archeologowie odkryli w jaskini Skhul na górze Karmel w Izraelu, jednakże najbardziej okazałe egzemplarze w liczbie 12 sztuk odnaleziono w Maroku w tzw. ” Gołębiej jaskini” Grotte des Pigeons” w miejscowości Taforalt. Właśnie to cenne odkrycie biżuteryjne możecie podziwiać na zdjęciu.

Dodatkowo chciałabym wspomnieć, że 100 tys. lat temu człowiek nie był istotą  tak rozumną jak teraz dlatego fakt wytworzenia przez niego biżuterii mógł być jednym z pierwszych objawów abstrakcyjnego myślenia. Odnajduję w tym analogię do grupy dzisiejszych twórców  artystycznej biżuterii, których pomysły  często wykraczają poza współczesną normę wytwórstwa. Właśnie im dedykuję tego bloga.

 

Więcej informacji na temat tej prehistorycznej biżuterii znajdziecie na stronie:

http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2007/june/news_11808.html

 

 

historia biżuterii

Historia biżuterii świata

Aby łatwiej było nam śledzić dzieje historii biżuterii świata użyję chronologii epok stosowanej w historii sztuki.

Klikając na link przejdziesz do artykułu :
I. BIŻUTERIA PREHISTORYCZNA
II. STAROŻYTNA
-kartagińska
-grecka
-etruska
-rzymska
III. BIZANTYJSKA
IV.  ŚREDNIOWIECZNA
-romańska
-gotycka
V. RENESANSOWA
VI. BAROKOWA
-rokokowa
VII. KLASYCYSTYCZNA
VIII. BIŻUTERIA XIX WIEKU
-romantyzmu
-realizmu
-impresjonizmu
-secesji
-modernizmu
IX. BIŻUTERIA XX WIEKU
1 2