historia biżuterii

Historia filigranu jako techniki jubilerskiej

Filigran– jego  termin pochodzi od łacińskich słów „Filum” (nitka) i „granum”( ziarno).

Jest to technika złotnicza polegająca na zdobieniu lub wykonywaniu całego przedmiotu z cienkich drucików ułożonych w ażurową siatkę. W technice tej używa się drucików złotych lub srebrnych. Skręca się je ze sobą (zazwyczaj po dwa), a następnie rozklepuje na płasko, w efekcie czego ich brzeg jest charakterystycznie ząbkowany. Tak przygotowane druciki są układane w ornamenty i przylutowywane bądź przyklejane do podłoża. Służą także do wykonywania całych przedmiotów, takich jak koszyczki czy pudełka. Technika zazwyczaj łączona z granulatem jako bardzo efektowna przetrwała od czasów starożytnych aż do dzisiaj.

W czasach starożytnych była to najbardziej rozbudowana technika złotnicza, wymagająca wyjątkowych umiejętności. Wyroby filigranowe przeznaczone były jedynie dla możnowładców dlatego tylko nieliczni rzemieślnicy znali tę technikę i jako elitarna przekazywana była z pokolenia na pokolenie głównie wśród członków rodziny.

Filigran jest techniką o długiej tradycji z początkiem w Mezopotamii, Syrii i Azji Środkowej co potwierdzają znaleziska z grobowców w Ur z 2500 lat p.n.e., z Troi II z 2200 lat p.n.e. jak również z Byblos (Liban) z 2000 r. pn.e.

Pierwsze, greckie przykłady filigranu pochodzą z okresu egejskiego co ukazały groby w Mesarze datowane właśnie na ten okres.

W Egipcie pojawił się przed 1900 r.p.n.e. a na Krecie 1700 r p.n.e., w samej Grecji występował między 1200 a 1100 r. p.n.e. W Egipcie wytwarzany był w XIV w . p.n.e. a o jego popularności świadczą znaleziska z grobowca „ Tutanhamona”.

grecki

greckie kolczyki

 

Produkcję filigranu zatrzymały „Wieki Ciemne” 1100p.n.e do 900 p.n.e. Po tym okresie filigran na nowo pojawił się w 700 r. p.n.e. w Grecji i Etrurii. Silnym ośrodkiem była również Fenicja ale tam wzornictwo powtarzało się we wszystkich wariantach znanych w Grecji i Etrurii. We wszystkich wspomnianych ośrodkach wytwarzano podobną biżuterię a najpopularniejsze były kolczyki z dwiema ściankami o kwiatowym lub geometrycznym ornamencie.

Etruscan gold filigree earrings by diffendale

etruskie pierścienie

fenicki

fenicki naszyjnik

Między 900 . pn.e. a 600 p.n.e. filigran był produkowany  masowo ale już  w okresie rzymskim stał się mniej popularny i miał bardzo słabą jakość. W zachodniej części imperium rzymskiego praktycznie zanikł. Na Wschodzie był kontynuowany i nawet powiększał swój zasięg o wschodnią Azję i Indie.

W okresie bizantyjskim w II w.n.e. rozwijał się w formach sakralnych czyli krzyżykach lub różańcach albo medalionach z chrześcijańskimi wizerunkami. W tym czasie łączono go z cloisonne (odsyłam do blog,art. Historia biżuterii Islamu) i kamieniami szlachetnymi.

bizantyjski filigran

krzyż bizantyjski

 

W pierwszych wiekach okresu islamskiego w Azji filigran dominował na terenie Bliskiego Wschodu, Indii, Chin, Korei i Japonii .

irański filigran

Wyrób irański- kolczyki

islamski

Przykład islamskiego filigranu

koreański

Przykład koreańskiego  filigranu

W kolejnych wiekach złotnicy przypominali sobie o jego możliwościach dekoracyjnych i wznawiali produkcję dodając nowsze wzory stylistyczne lub formy charakterystyczne dla poszczególnych epok.

Między VIII a XII w. n.e. filigran był stosowany w złotnictwie celtyckim tworząc tzw. celtyckie węzły.

brooch

celtycka brosza

W Europie produkcją filigranu zajmowali się również Maurowie w Hiszpanii i Portugalii a wraz z ich ekspansją dotarł nawet do Ameryki Łacińskiej.

New_Mexico

Kolczyki meksykańskie 1880-1910r.

W czasach Renesansu ( XV w.-XVI w.) we Włoszech pojawił się w chrześcijańskich formach ale z antyczną stylistyką.

 

kopia - renesans

Kopia renesansowego naszyjnika

W okresie rewolucji przemysłowej(XVII w.- XVIIIw.) odkryto nowe, tańsze metale, które znalazły zastosowanie również w biżuterii. Tym sposobem filigran zaczęto wyrabiać np. w mosiądzu ale nie zachwycał on już tak jak w wiekach poprzednich.

W XVIII w. filigran idealnie sprawdzał się w produkcji różańców. W Europie głównym ośrodkiem produkcji filigranowych różańców był Schwäbisch Gmünd w Górnej Bawarii.

1800

ROSARY MUSEUM - 20c Filigree

różańce ze Schwabisch

Francja XVIIIw

przykład francuskiego filigranu

W okresie Secesji czyli pod koniec XIXw. ponownie zapanowała moda na filigran który zaskarbili sobie np. Faberge projektujący dla carów i Tiffani tworzący dla amerykańskich rodzin takich jak Astor, Vanderbilt, Post, Hutton i Morgan.

faberge

 

 Na początku XX w. w tzw. okresie Wiktoriańskim filigran bił rekordy popularności w Anglii.

Wiktoriański

Wiktoriański

Filigran wiktoriański

Obecnie na terenie Europy możemy znaleźć manufaktury filigranu w Portugalii, na Malcie, Macedonii i Albanii. W Azji kontynuowany jest w Turcji pod nazwą Telkari i w Indich jako Tarakashi , głównie wyrabiany ze srebra.

telkari3

Przykład Telkari

Przykład Tarakashi

A na koniec polska niespodzianka

wawrzyk1

Wyrób Kazimierza Wawrzyniaka

 

poprzedni post
następny post

Może Ci się spodobać również

Brak komentarzy

Napisz komentarz